പരിസ്ഥിതി ദിനവും ചില ചിന്തകളും

റൈഹാൻ ഷഹീദ്

2026 മെയ് 30, 1447 ദുൽഹിജ്ജ 14

മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമിയിലെ ഏകനല്ല. പർവതങ്ങളും നദികളും കാടുകളും മണ്ണും മഴയും വായുവും പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും സൂക്ഷ്മജീവികളും ചേർന്നൊരു മഹത്തായ ജീവവ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമാണ് മനുഷ്യൻ. പ്രകൃതിയില്ലാതെ മനുഷ്യന് ജീവിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ മനുഷ്യൻ ഇല്ലാതിരുന്നാലും പ്രകൃതി മുന്നോട്ടുപോകും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച ഒരു കേവല ചർച്ചയല്ല; അത് മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അടിസ്ഥാനപ്രശ്‌നമാണ്.

ജൂൺ 5 ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനമായി ആചരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ലോകം വലിയൊരു പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയുടെ നടുവിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം, ജലക്ഷാമം, വനനശീകരണം, വായുമലിനീകരണം, പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ, സമുദ്രമലിനീകരണം, ജീവജാലങ്ങളുടെ നാശം, ആഗോളതാപനം തുടങ്ങിയ അനവധി പ്രശ്‌നങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ അശ്രദ്ധയും അതിരില്ലാത്ത ഉപഭോഗമനോഭാവവും മൂലമാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. ഈ പ്രശ്‌നങ്ങൾ ഇനി ഭാവിയിലെ ഭീഷണികളല്ല; അവ ഇന്നത്തെ യാഥാർഥ്യങ്ങളാണ്.

പ്രകൃതി; മനുഷ്യന്റെ ആദ്യഗൃഹം

ആദിമനുഷ്യരുടെ ജീവിതം പ്രകൃതിയോടു ചേർന്നതായിരുന്നു. നദികൾ കുടിവെള്ളം നൽകി. കാടുകൾ ഭക്ഷണവും ഔഷധങ്ങളും നൽകി. മണ്ണ് കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമായ വിളകൾ നൽകി. കാലാവസ്ഥയുടെ ക്രമം ജീവിതത്തെ സുസ്ഥിരമാക്കി. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കാനുള്ള വസ്തുവായി കണ്ടില്ല; മറിച്ച് ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് കണ്ടത്.

ഗ്രാമീണ ജീവിതരീതികളിൽ പ്രകൃതിയോടുള്ള ബഹുമാനം കാണാമായിരുന്നു. കുളങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമായിരുന്നു. പാടശേഖരങ്ങൾ നിലനിർത്തപ്പെടുമായിരുന്നു. മഴക്കാലം, വേനൽക്കാലം, കൃഷിക്കാലം എന്നിവ ജീവിതത്തിന്റെ താളം നിർണയിച്ചു. ഒരു വൃക്ഷം വെട്ടുന്നതിനു മുമ്പ് പലരും രണ്ടുതവണ ആലോചിച്ചിരുന്നു. കാരണം പ്രകൃതി മനുഷ്യന്റെ സ്വത്ത് മാത്രമല്ല, അടുത്ത തലമുറയുടെ അവകാശവുമാണെന്ന ബോധം അന്ന് നിലനിന്നിരുന്നു.

എന്നാൽ വ്യവസായവൽക്കരണവും നഗരവൽക്കരണവും ഉപഭോഗസംസ്‌കാരവും വളർന്നതോടെ മനുഷ്യന്റെ സമീപനം മാറി. ഭൂമിയെ ‘ചൂഷണം ചെയ്യാനുള്ള വിഭവം’ എന്ന നിലയിൽ കാണാൻ തുടങ്ങി. വനങ്ങൾ വെട്ടിനശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. നദികൾ മലിനമായി. മണ്ണ് വിഷമയമായി. മനുഷ്യന്റെ പുരോഗതി പ്രകൃതിയുടെ തകർച്ചയുടെ വിലകൊടുത്താണ് മുന്നേറിയത്.

പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ

ഇന്നത്തെ കുട്ടികൾ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയെ നേരിട്ട് അറിയാതെ വളരുകയാണ്. പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാതെ, മണ്ണിന്റെ മണമറിയാതെ, നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശം കാണാതെ, സ്‌ക്രീനുകളുടെ ലോകത്തിലാണ് പുതിയ തലമുറ വളരുന്നത്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയിൽനിന്നും അകന്നുപോകുമ്പോൾ മാനസികമായും അകലുന്നു.

പണ്ട് ഒരു ഗ്രാമത്തിലെ കിണറ്റിലെ വെള്ളം മുഴുവൻ നാട്ടുകാരും പങ്കിട്ടിരുന്നു. ഇന്ന് പല നഗരങ്ങളിലും ശുദ്ധജലം വാങ്ങേണ്ട അവസ്ഥയാണ്. മുമ്പ് വേനലിലും നിലനിന്നിരുന്ന പുഴകൾ ഇന്ന് നേരത്തെ വറ്റിപ്പോകുന്നു. കാലാവസ്ഥയുടെ ക്രമം മാറിയിരിക്കുന്നു. അതിശക്തമായ മഴ, പ്രളയം, വരൾച്ച, ചൂട് തരംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ സാധാരണ സംഭവങ്ങളായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

കേരളം തന്നെ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. ‘ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ പ്രദേശം ഇന്ന് മണ്ണിടിച്ചിലുകളും പ്രളയങ്ങളും ചൂട് വർധനവും ജലക്ഷാമവും നേരിടുന്നു. കുന്നുകൾ ഇടിച്ചുനിരപ്പാക്കുകയും കാടുകൾ നശിപ്പിക്കുകയും നദീതീരങ്ങൾ കൈയേറുകയും ചെയ്തതിന്റെ ദോഷഫലങ്ങൾ നമ്മൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

പരിസ്ഥിതി നശീകരണം തിരിച്ചടിയാകുന്നു

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ചില ‘പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരുടെ വിഷയം’ മാത്രമല്ല; അത് ഭക്ഷണം, ആരോഗ്യം, സമ്പത്ത്, ഭാവിതലമുറ, മനുഷ്യജീവൻ എന്നിവയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമാണ്.

വായുമലിനീകരണം ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുന്നു. മലിനജലം രോഗങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു. കാടുകൾ നശിക്കുമ്പോൾ മഴയുടെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. സമുദ്രമലിനീകരണം മത്സ്യസമ്പത്തിനെ ബാധിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം കാർഷിക മേഖലയെ തകർക്കുന്നു. ഭക്ഷ്യോൽപാദനം കുറയുന്നു. ദാരിദ്ര്യവും കുടിയേറ്റവും വർധിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു ശൃംഖലയാണ്. പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിക്കുന്നത് ഒടുവിൽ മനുഷ്യസമൂഹത്തെ തന്നെ തകർക്കും.

ലോകം ‘വികസനം’ എന്ന പേരിൽ അനിയന്ത്രിതമായ ഉപഭോഗത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്. മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങളെക്കാൾ ആഗ്രഹങ്ങൾ വളരുന്നു. കൂടുതൽ ഉത്പാദനം, കൂടുതൽ ഉപഭോഗം, കൂടുതൽ മാലിന്യം എന്ന ചക്രം ഭൂമിയെ ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ വിഭവങ്ങൾ പരിമിതമാണെന്ന സത്യം മനുഷ്യൻ മറക്കുകയാണ്.

മനുഷ്യൻ: അധിപനോ സംരക്ഷകനോ?

ഭൂമിയെ മനുഷ്യൻ സ്വന്തമാക്കിയിട്ടില്ല. മറിച്ച് അവൻ ഒരു താൽക്കാലിക വാസിയാണ്. നമുക്ക് മുമ്പും അനവധി തലമുറകൾ ഇവിടെ ജീവിച്ചു. നമുക്കുശേഷവും തലമുറകൾ വരും. അതിനാൽ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഓരോ മനുഷ്യനുമുണ്ട്.

ഒരു വൃക്ഷം നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നത് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; അത് ഭാവിയോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. വെള്ളം പാഴാക്കാതിരിക്കുക ഒരു സാമ്പത്തികശീലം മാത്രമല്ല; അത് മനുഷ്യരാശിയോടുള്ള കടമയാണ്. മണ്ണിനെയും വായുവിനെയും നദികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നത് ജീവിതത്തെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കലാണ്.

പ്രകൃതിയുമായുള്ള സമതുലിതബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ തന്റെ മനുഷ്യത്ത്വവും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു. കാരണം, പ്രകൃതിയെ ബഹുമാനിക്കാത്ത ഒരു സമൂഹം ഒടുവിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തെയും ബഹുമാനിക്കാതെ പോകും.

പ്രത്യാശയുടെ വഴികൾ

എന്നിരുന്നാലും പ്രത്യാശയ്ക്ക് ഇടമുണ്ട്. ലോകമെമ്പാടും പരിസ്ഥിതിബോധം വർധിച്ചുവരുന്നു. പുനരുപയോഗം, വൃക്ഷത്തൈ നട്ടുവളർത്തൽ, ജലസംരക്ഷണം, ജൈവകൃഷി, പ്ലാസ്റ്റിക് നിയന്ത്രണം, ശുദ്ധഊർജം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നിരവധി പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു. വ്യക്തിപരമായ മാറ്റങ്ങൾ പോലും വലിയ സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാകാം.

ഒരു മനുഷ്യൻ ഒരു വൃക്ഷം നട്ടാൽ അത് ഒരു ചെറിയ പ്രവൃത്തിയാണെന്ന് തോന്നാം. എന്നാൽ കോടിക്കണക്കിന് ആളുകൾ അത് ചെയ്താൽ ഭൂമിയുടെ ഭാവി മാറാം. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം സർക്കാരുകളുടെ മാത്രം ബാധ്യതയല്ല; ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും കുടുംബത്തിന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ഭൂമി നമ്മുടെ പൂർവികരിൽനിന്നും ലഭിച്ച സ്വത്തല്ല; നമ്മുടെ മക്കളിൽനിന്നും കടം വാങ്ങിയതാണ് എന്ന ചിന്ത മനുഷ്യൻ ഉൾക്കൊള്ളേണ്ട സമയമാണിത്.

പരിസ്ഥിതി: ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണം

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ഇന്ന് ലോകം ഏറെ പ്രാധാന്യത്തോടെ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന വിഷയമാണ്. എന്നാൽ പ്രകൃതിയെയും ഭൂമിയെയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ സന്ദേശം ഇസ്‌ലാം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു മുമ്പ് തന്നെ മനുഷ്യരാശിക്ക് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇസ്‌ലാമിൽ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ഒരു സാമൂഹിക ബാധ്യത മാത്രമല്ല; അത് ആത്മീയവും ധാർമികവും വിശ്വാസപരവുമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.

ക്വുർആനും സുന്നത്തും മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയോട് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ജീവിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ഭൂമിയുടെ ഉടമയല്ല; മറിച്ച് അല്ലാഹു ഏൽപിച്ച ഒരു അമാനത്ത് സംരക്ഷിക്കേണ്ട പ്രതിനിധിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിക്കുന്നത് ഇസ്‌ലാമിക ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു ധാർമിക തകർച്ച കൂടിയാണ്.

ഭൂമി; അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടി

ഇസ്‌ലാം മനുഷ്യനടക്കമുള്ള സകല സൃഷ്ടികളും അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരും അവന്റെ സൃഷ്ടികളുമാണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ആകാശവും ഭൂമിയും പർവതങ്ങളും മരങ്ങളും നദികളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളുമെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്.

അല്ലാഹു പറയുന്നു: “ആകാശഭൂമികളുടെ സൃഷ്ടിയിലും രാവും പകലും മാറിമാറി വരുന്നതിലും ബുദ്ധിമാന്മാർക്ക് ധാരാളം ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളുണ്ട്’’ (ക്വുർആൻ 3:190).

പ്രകൃതി വെറും ഉപഭോഗവസ്തുവല്ല; അത് മനുഷ്യനെ സ്രഷ്ടാവിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളാണ്. മഴ പെയ്യുന്നതും ഭൂമി പച്ചപിടിക്കുന്നതും നദികൾ ഒഴുകുന്നതും സസ്യങ്ങൾ മുളയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം അല്ലാഹുവിന്റെ ശക്തിയുടെയും കരുണയുടെയും തെളിവുകളാണ്.

ക്വുർആനിൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മനുഷ്യനെ പ്രകൃതിയിലേക്ക് നോക്കാനും ചിന്തിക്കാനും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതായി കാണാം. കാരണം, പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുന്ന മനുഷ്യൻ സ്രഷ്ടാവുമായുള്ള ബന്ധവും നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇന്നത്തെ മനുഷ്യർ ഭൂമിയെ ചൂഷണം ചെയ്യാനുള്ള വസ്തുവായി കാണുമ്പോൾ ഇസ്‌ലാം അതിനെ ഒരു അമാനത്തായി കാണുന്നു. അമാനത്ത് ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നത് വിശ്വാസവഞ്ചനയാണ്. അതിനാൽ വനനശീകരണം, ജലമലിനീകരണം, വിഭവങ്ങളുടെ അമിതചൂഷണം, ജീവജാലങ്ങളുടെ നാശത്തിനിടവരുത്തൽ എന്നിവയെല്ലാം ഇസ്‌ലാമിക ദൃഷ്ടിയിൽ ഗൗരവമുള്ള ധാർമിക പ്രശ്‌നങ്ങളാണ്.

ഭൂമിയിൽ നാശമുണ്ടാക്കരുത്

അല്ലാഹു പറയുന്നു: “ഭൂമിയെ നന്നാക്കിയതിന് ശേഷം അതിൽ നിങ്ങൾ നാശമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യരുത്...’’(ക്വുർആൻ 7:56).

ഇന്ന് മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ നടത്തുന്ന പരിസ്ഥിതി നശീകരണങ്ങൾ ഈ ആയത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ്. പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ തകർക്കുന്നത് മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ്.

മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് അല്ലാഹു പറയുന്നു: “മനുഷ്യരുടെ കൈകൾ പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമായി കരയിലും കടലിലും കുഴപ്പം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു...’’(ക്വുർആൻ 30:41)

ഈ ആയത്ത് ഇന്നത്തെ ലോകാവസ്ഥയെ അതിശയകരമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം, സമുദ്രമലിനീകരണം, വനനശീകരണം, ജലക്ഷാമം എന്നിവ മനുഷ്യന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ്.

മിതത്വത്തിന്റെ ഇസ്‌ലാമിക പാഠങ്ങൾ

പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികളുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന് അതിരില്ലാത്ത ഉപഭോഗമാണ്. എന്നാൽ ഇസ്‌ലാം ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും മിതത്വം പഠിപ്പിക്കുന്നു. അല്ലാഹു പറയുന്നു:

“നിങ്ങൾ തിന്നുകയും കുടിക്കുകയും ചെയ്യുക. എന്നാൽ അതിരുവിടരുത്. തീർച്ചയായും അതിരുവിടുന്നവരെ അല്ലാഹു ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല’’ (ക്വുർആൻ 7:31).

ഈ ആയത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്നത് അന്നപാനീയങ്ങളെക്കുറിച്ചാണെങ്കിലും അതിന്റെ തത്ത്വം ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകൾക്കും ബാധകമാണ്. അമിത ഉപഭോഗം, പാഴാക്കൽ, പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ ദുരുപയോഗം എന്നിവ ഇസ്‌ലാമിക ജീവിതരീതിയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല.

ഇന്ന് ഉപഭോഗസംസ്‌കാരം മനുഷ്യനെ ആവശ്യമില്ലാത്ത വസ്തുക്കൾ പോലും വാങ്ങാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ‘കൂടുതൽ സ്വന്തമാക്കുക’ എന്ന ചിന്ത ഭൂമിയുടെ വിഭവങ്ങളെ അമിതമായി ചൂഷണം ചെയ്യാൻ ഇടയാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇസ്‌ലാമാകട്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മിതത്വമാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

വെള്ളം പാഴാക്കരുത്

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ പഠനങ്ങളിൽ ഒന്ന് ജലസംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്.

അബ്ദില്ലാഹിബ്‌നു അംറ് ബ്‌നു ആസി(റ)ൽനിന്ന് നിവേദനം: “സഅദ്(റ) വുദൂഅ് ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ അതുവഴി ചെന്ന നബിﷺ ചോദിച്ചു: ‘ഇതെന്ത് ദുർവ്യയമാണ് സഅദേ!’ അദ്ദേഹം തിരിച്ചുചോദിച്ചു: ‘വുദൂഇലും അമിതവ്യയമുണ്ടോ?’ നബിﷺ പറഞ്ഞു: ‘ഉണ്ട്, ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നദിയിൽനിന്നായാലും’’ (അഹ്‌മദ്).

ഈ ഹദീസ് അതിശയകരമായ പരിസ്ഥിതിബോധമാണ് നൽകുന്നത്. വെള്ളം ധാരാളമായി ലഭ്യമായ സാഹചര്യത്തിലും പാഴാക്കരുത് എന്നാണ് ഇസ്‌ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നത്. ഇന്ന് ലോകത്തിലെ പല പ്രദേശങ്ങളും രൂക്ഷമായ ജലക്ഷാമം നേരിടുകയാണ് എന്ന കാര്യമോർക്കുക.

വൃക്ഷങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കാനുള്ള പ്രോത്സാഹനം

നബിﷺ പറഞ്ഞു: “ഒരു മുസ്‌ലിം ഒരു വൃക്ഷം നട്ടുപിടിപ്പിച്ചാൽ അതിൽനിന്ന് മനുഷ്യരോ മൃഗങ്ങളോ പക്ഷികളോ ഭക്ഷിക്കുന്നത് അവന് ദാനധർമമായിരിക്കും’’(ബുഖാരി).

മറ്റൊരു ഹദീസ് കാണുക: നബിﷺ പറഞ്ഞു: “അന്ത്യനാൾ സംഭവിക്കാനിരിക്കെ നിങ്ങളുടെ കൈയിൽ ഒരു തൈ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അത് നട്ടുപിടിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ നിങ്ങൾ അത് നട്ടുപിടിപ്പിക്കട്ടെ’’ (മുസ്‌നദു അഹ്‌മദ്).

ലോകാവസാനം അടുത്താലും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു നല്ല കാര്യം ഉപേക്ഷിക്കരുത് എന്നാണ് ഇസ്‌ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നത്.

മൃഗങ്ങളോടുള്ള കരുണ

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം മനുഷ്യനെ മാത്രം സംബന്ധിക്കുന്നതല്ല. മറ്റു ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള സമീപനവും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു പൂച്ചയെ പട്ടിണിക്കിട്ട് അതിന്റെ ജീവൻ പോകാനിടവരുത്തിയ സ്ത്രീ നരകാവകാശിയായതും ദാഹിച്ചുവലഞ്ഞ നായക്ക് വെള്ളം കൊടുത്ത ഒരാൾ സ്വർഗാവകാശിയായതുമായ സംഭവം നബിﷺ വിവരിച്ചുതന്നിട്ടുണ്ട്.

മൃഗങ്ങളോടുള്ള ക്രൂരത പാപമാണെന്ന് ഇസ്‌ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നു. വേട്ടയാടലിനും മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്നതിനും പോലും ധാർമിക നിയന്ത്രണങ്ങളുണ്ട്. മാംസത്തിനായി അറവു നടത്തുന്നതിൽ കർശനമായി പാലിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങളുണ്ട്.

മൃഗത്തോട് വാത്സല്യവും കരുണയും കാണിക്കുകയും കൂടുതൽ പ്രയാസപ്പെടുത്താതെ അതിവേഗം ജീവൻ പോകാവുന്നവിധം അറുക്കുകയും ചെയ്യുവാനാണ് കൽപന. ബലിമൃഗത്തെ വീഴ്ത്തിയതിനുശേഷം ഒരുകാൽകൊണ്ട് അതിനെ ചവിട്ടിപ്പിടിച്ച അവസ്ഥയിൽ കത്തി മൂർച്ചകൂട്ടുന്ന ഒരാൾക്കരികിലൂടെ നബിﷺ കടന്നുപോയി. അപ്പോൾ നബിﷺ ചോദിച്ചു: ‘ഇതിന് മുമ്പ് ആകാമായിരുന്നില്ലേ ഈ മൂർച്ചകൂട്ടൽ? നീ അതിനെ പലതവണ കൊല്ലാനാണോ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?’ (ഹാകിം, ത്വബ്‌റാനി).

ഇമാം നവവി(റഹി) പറയുന്നു: “മൃഗത്തിന്റെ മുമ്പിൽ വെച്ച് കത്തി മൂർച്ചകൂട്ടാതിരിക്കലും ഒരു മൃഗം നോക്കിനിൽക്കെ മറ്റൊന്നിനെ അറുക്കാതിരിക്കലും അറവുസ്ഥലത്തേക്ക് മൃഗത്തെ വലിച്ചിഴച്ച് കൊണ്ടു പോകാതിരിക്കലും അഭികാമ്യമാകുന്നു’’ (ശർഹു മുസ്‌ലിം 13/43).

ശുചിത്വം; വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗം

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ് ശുചിത്വം. ഇസ്‌ലാം ശുചിത്വത്തിന് അസാധാരണമായ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. നബിﷺ പറഞ്ഞു: “ശുചിത്വം വിശ്വാസത്തിന്റെ പകുതിയാണ്’’(മുസ്‌ലിം).

വഴിയിൽ കിടക്കുന്ന ഉപദ്രവകാരിയായ വസ്തു നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലും ധർമമായി ഇസ്‌ലാം പഠിപ്പിക്കുന്നു. പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ മലിനമാക്കുന്നതും ഇസ്‌ലാമിക മര്യാദയ്ക്ക് വിരുദ്ധമാണ്.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ആരാധനയുടെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ

ഇസ്‌ലാമിൽ ഇബാദത്ത് എന്നത് നമസ്‌കാരത്തിലും നോമ്പിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മനുഷ്യർക്കും സമൂഹത്തിനും ഭൂമിക്കും ഉപകാരപ്രദമായ എല്ലാ നല്ല പ്രവൃത്തികളും പ്രാർഥനയോടെയാകുമ്പോൾ ഇബാദത്താകും.

ഒരു വൃക്ഷം നട്ടുപിടിപ്പിക്കൽ, വെള്ളം സംരക്ഷിക്കൽ, മാലിന്യം കുറയ്ക്കൽ, പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ ശുചിയായി സൂക്ഷിക്കൽ, പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കൽ എന്നിവയെല്ലാം നല്ല നിയ്യത്തോടെ ചെയ്യുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിന്റെ പക്കൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളായി മാറുന്നു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ഒരു ആധുനിക ‘ട്രെൻഡ്’ മാത്രമല്ല; അത് ഇസ്‌ലാമിക ജീവിതരീതിയുടെ അവിഭാജ്യഘടകവുമാണ് എന്നു സാരം. ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ അമാനത്ത് സംരക്ഷിക്കലാണ്. പ്രകൃതിയെ ബഹുമാനിക്കുക എന്നത് സ്രഷ്ടാവിന്റെ സൃഷ്ടിയെ ബഹുമാനിക്കലാണ്.

പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികൾ: ആഗോള യാഥാർഥ്യങ്ങളും ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യവും

ഇന്ന് പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ വെറും സിദ്ധാന്തപരമായ ആശങ്കകളല്ല. ലോകം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നായി പരിസ്ഥിതി പ്രശ്‌നങ്ങൾ മാറിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം മുതൽ വായുമലിനീകരണം വരെ, ജലക്ഷാമം മുതൽ ജീവജാലങ്ങളുടെ നാശം വരെ, മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വെല്ലുവിളികളാണ് നമുക്ക് മുന്നിലുള്ളത്.

ഒരുകാലത്ത് ‘ഭാവിയിലെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ’ എന്ന് കരുതപ്പെട്ടിരുന്ന പല കാര്യങ്ങളും ഇന്ന് നമ്മുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു. വേനലിന്റെ കാഠിന്യം വർധിക്കുന്നു. മഴയുടെ സ്വഭാവം മാറുന്നു. നഗരങ്ങൾ ശ്വസിക്കാൻ പോലും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഇടങ്ങളാകുന്നു. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകുന്നു. ഇതെല്ലാം ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല; മനുഷ്യന്റെ അനിയന്ത്രിതമായ വികസന മാതൃകയുടെ ഫലങ്ങളാണ്.

ആഗോള താപനം: ഭൂമി ചൂടാകുമ്പോൾ

ലോകം ഇന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന പരിസ്ഥിതി വിഷയമാണ് ‘ഗ്ലോബൽ വാർമിങ്’ അഥവാ ‘ആഗോള താപനം.’ ഭൂമിയുടെ ശരാശരി താപനില ഉയരുന്ന പ്രതിഭാസത്തെയാണ് ഇതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന് ശേഷം ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളുടെ അമിതോപയോഗം, വനനശീകരണം, കാർബൺ ഡൈ ഓക്‌സൈഡ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഹരിതഗൃഹ വാതകങ്ങളുടെ വർധന എന്നിവ ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഭൂമിയിലെ ചൂട് ക്രമേണ ഉയരുകയാണ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ലോകം ഇതിനകം അനുഭവിച്ചുതുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്:

* ഹിമാനികൾ ഉരുകുന്നു.
* സമുദ്രനിരപ്പ് ഉയരുന്നു.
* ശക്തമായ ചൂട് തരംഗങ്ങൾ വർധിക്കുന്നു.
* കാട്ടുതീ കൂടുതൽ വ്യാപകമാകുന്നു.
* അതിശക്തമായ മഴയും പ്രളയവും പതിവാകുന്നു.
* വരൾച്ചയും ഭക്ഷ്യക്ഷാമവും വർധിക്കുന്നു

ചില ശാസ്ത്രജ്ഞർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നത്, ഇപ്പോഴത്തെ രീതിയിൽ മനുഷ്യർ മുന്നോട്ടുപോയാൽ ഭൂമിയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ ഭാവിയിൽ മനുഷ്യവാസത്തിന് തന്നെ അനുയോജ്യമല്ലാതാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ്.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ മനുഷ്യച്ചെലവ്

പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധി പ്രകൃതിയെ മാത്രം ബാധിക്കുന്നില്ല; അത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളെയും ബാധിക്കുന്നു. കാർഷിക മേഖല അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഇരകളിലൊന്നാണ്. കാലാവസ്ഥയുടെ അനിശ്ചിതത്വം കർഷകരെ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കുന്നു. മഴ ലഭിക്കേണ്ട സമയത്ത് ലഭിക്കാത്തതും അതിശക്തമായ മഴ വിളകൾ നശിപ്പിക്കുന്നതും ഭക്ഷ്യോൽപാദനത്തെ ബാധിക്കുന്നു.

അതുപോലെ ആരോഗ്യ മേഖലയിലും വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ട്. ചൂട് വർധിക്കുന്നത് ഹൃദ്രോഗങ്ങളും ശ്വാസകോശ രോഗങ്ങളും വർധിപ്പിക്കുന്നു. മലിനജലം രോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. കാലാവസ്ഥാമാറ്റങ്ങൾ പുതിയ രോഗവ്യാപനങ്ങൾക്കും ഇടയാക്കുന്നു. ലോകബാങ്ക് ഉൾപ്പെടെയുള്ളവയുടെ വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര പഠനങ്ങൾ കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം ഭാവിയിൽ വലിയ തോതിലുള്ള കുടിയേറ്റത്തിനും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികൾക്കും കാരണമാകുമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്.

വായു മലിനീകരണം

ഇന്നത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പരിസ്ഥിതി പ്രശ്‌നങ്ങളിലൊന്നാണ് വായു മലിനീകരണം. വ്യവസായശാലകൾ, വാഹനങ്ങൾ, കൽക്കരി ഉപയോഗം, നിർമാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ, മാലിന്യങ്ങൾ കത്തിക്കൽ തുടങ്ങിയവ വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരം അപകടകരമായി കുറയ്ക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പല നഗരങ്ങളും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മലിനമായ നഗരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ഡൽഹി വായു മലിനീകരണത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ശൈത്യകാലത്ത് ഡൽഹിയിലെ വായു ഗുണനിലവാരം അത്യന്തം അപകടകരമായ നിലയിലെത്താറുണ്ട്. വാഹനപുക, ഫാക്ടറി മലിനീകരണം, നിർമാണ പൊടി, കർഷകർ വയലുകളിൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കത്തിക്കൽ എന്നിവ ചേർന്നാണ് ഈ ദുരവസ്ഥ ഉണ്ടാകുന്നത്.

ഡൽഹിയിലെ വായുമലിനീകരണം കുട്ടികളെയും മുതിർന്നവരെയും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിക്കുന്നു. ആസ്ത്മ, ശ്വാസതടസ്സം, ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ രോഗങ്ങൾ എന്നിവ വർധിക്കുന്നതായി ആരോഗ്യവിദഗ്ധർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ചില റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം ഡൽഹിയിൽ ഒരു ദിവസം ശ്വസിക്കുന്ന വായു പല സിഗരറ്റുകൾ വലിക്കുന്നതിനു തുല്യമായ ദോഷം വരുത്തുന്നുവെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഇത് ഡൽഹിയുടെ മാത്രം പ്രശ്‌നമല്ല. മുംബൈ, കൊൽക്കത്ത, ബെംഗളൂരു, ചെന്നൈ തുടങ്ങി ഇന്ത്യയിലെ പല നഗരങ്ങളും മലിനീകരണത്തിന്റെ ഭീഷണി നേരിടുന്നു.

പ്ലാസ്റ്റിക് സംസ്‌കാരം: സൗകര്യത്തിന്റെ വിഷഫലം

ആധുനിക ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പരിസ്ഥിതി പ്രശ്‌നങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണം. പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം എളുപ്പമാണ്, ചെലവ് കുറവാണ്, ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും. എന്നാൽ അതുതന്നെയാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ അപകടവും.

പ്ലാസ്റ്റിക് വളരെ പതുക്കെയാണ് നശിക്കുന്നത്. പല പ്ലാസ്റ്റിക് വസ്തുക്കളും നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ നിലനിൽക്കും. ഇന്ന് സമുദ്രങ്ങളിലും നദികളിലും കാടുകളിലും മണ്ണിലും എല്ലായിടത്തും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞുകിടക്കുകയാണ്. സമുദ്രജീവികൾ പ്ലാസ്റ്റിക് വിഴുങ്ങി മരിക്കുന്നു. മൈക്രോ

പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിൽ കടന്നുകൂടുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിലും പ്ലാസ്റ്റിക് കണങ്ങൾ കണ്ടെത്തപ്പെടുന്നുവെന്നത് വലിയ ആശങ്കയാണ്.

കേരളത്തിലും പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യങ്ങൾ വലിയ പ്രശ്‌നമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. തോടുകളും കനാലുകളും മാലിന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് ഒഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ പ്രളയ സാധ്യതകളും വർധിക്കുന്നു.

(തുടരും)