മുഹമ്മദ് നബിﷺ ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റോ?

റൈഹാൻ ഷഹീദ്

2026 ഫെബ്രുവരി 28, 1447 റമദാൻ 10

കെ.ടി ജലീൽ എംഎൽഎ എഴുതിയ ‘സോഷ്യലിസ്റ്റായ മുഹമ്മദ് നബി’ എന്ന പുസ്തകം പ്രകാശനം ചെയ്യുന്ന ചടങ്ങിൽ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ എല്ലാ അർഥത്തിലും യോഗ്യനാണ് മുഹമ്മദ് നബിയെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുകയുണ്ടായി.

“മനുഷ്യനന്മ കാംക്ഷിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച മഹാമനീഷികളാണ് ചരിത്രത്തിലെ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ. ശ്രീരാമനും ശ്രീകൃഷ്ണനും യേശുക്രിസ്തുവും മോസസും മുഹമ്മദ് നബിയുമെല്ലാം മനുഷ്യപക്ഷത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചവരാണ്. ഈ സമഭാവന സങ്കൽപം കലരുന്നതുകൊണ്ടുകൂടിയാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് എന്ന വാക്ക് കേൾക്കാൻ ഇമ്പമുള്ളതാകുന്നത്. ആധുനിക മനുഷ്യന്മാരിൽ വിശ്വാസികളെയും അവിശ്വാസികളെയും കാണാം. വിശ്വാസമേതുമാകട്ടെ, പ്രഥമ പരിഗണന മനുഷ്യന് നൽകുന്നവരാണ് സോഷ്യലിസ്റ്റ്’ എന്നും മുഖ്യമന്ത്രി വിശദീകരിക്കുകയുണ്ടായി.

നീതിയോടും ദരിദ്രരോടുമുള്ള പ്രവാചകന്റെ താൽപര്യത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നതിനായിരിക്കാം അത്തരമൊരു പരാമർശം നടത്തിയതെങ്കിലും, ഇസ്‌ലാമിക വീക്ഷണകോണിൽ ആ ലേബൽ ശരിയല്ല.

ഈ പ്രസ്താവന എന്തുകൊണ്ടാണ് ശരിയല്ല എന്നു പറയുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ, സോഷ്യലിസം യഥാർഥത്തിൽ എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.

വ്യാവസായിക മുതലാളിത്തത്തിനെതിരായ പ്രതികരണമായി 19ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പിൽ ഉയർന്നുവന്ന ഒരു ഘടനാപരമായ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക തത്ത്വചിന്തയാണ് സോഷ്യലിസം. അതിൽ ദരിദ്രരോടുള്ള അനുകമ്പയുണ്ട്. ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദം, വർഗസമരം, ഉൽപാദന മാർഗങ്ങളുടെ കൂട്ടായ ഉടമസ്ഥാവകാശം തുടങ്ങിയ പ്രധാന തത്ത്വങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് കാൾ മാർക്‌സ്, ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസ് തുടങ്ങിയ ചിന്തകർ ഇത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. അതിന്റെ പല ക്ലാസിക്കൽ രൂപങ്ങളിലും, അത് വ്യക്തമായി മതേതരവും മതത്തോട് ശത്രുത പുലർത്തുന്നതുമാണ്. അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവരെ മരവിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മിഥ്യയായിട്ടാണ് മാർക്‌സ് തന്നെ മതത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.

പ്രവാചകൻﷺ ഒരു ഭൗതികവാദ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ വക്താവല്ല. തൗഹീദ്, ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തം, ദൈവിക നിയമം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു നിയമസംഹിതയാണ് നബിﷺ സ്ഥാപിച്ചത്. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ ഉൽപന്നമല്ല, പൂർണമായും ദൈവികമാണ്.

സ്വകാര്യസ്വത്തും ഉടമസ്ഥതയും

ക്ലാസിക്കൽ സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഒരു കേന്ദ്രസ്തംഭം ഉൽപാദന ആസ്തികളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത നിർത്തലാക്കുകയോ കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നതാണ്. ഇസ്‌ലാം സ്വകാര്യ സ്വത്തിനെ തള്ളിപ്പറയുന്നില്ല. നിയമാനുസൃതം ഒരാൾക്ക് എത്ര വേണമെങ്കിലും സമ്പാദിക്കാം.

ക്വുർആൻ പറയുന്നു: “നിങ്ങൾ പരസ്പരം സമ്പത്ത് അന്യായമായി തിന്നരുത്’’ (ക്വുർആൻ 2:188). ഈ വാക്യം വ്യക്തിഗത ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിൽ പുലർത്തേണ്ട ധാർമികത ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമ്പത്ത് വ്യക്തികളുടെതാണ്, എന്നിരുന്നാലും അതിന്റെ ഉപയോഗം ധാർമികമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രവാചകൻﷺ സ്വത്തവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആവർത്തിച്ച് പറയുന്നതായി കാണാം. ഒരു മുസ്‌ലിമിന്റെ രക്തം, സമ്പത്ത്, അഭിമാനം എന്നിവ ഏറെ പവിത്രമാണെന്നും നബിﷺ പ്രഖ്യാപിച്ചു.

ഒരു ഹദീസിൽ ഇപ്രകാരം കാണാം: ‘ആരെങ്കിലും ഒരു തരിശുഭൂമിയെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് അവനുള്ളതാണ്’ (തിര്മിദി)

സ്വഹാബികൾക്ക് ഭൂമി, ബിസിനസുകൾ, കൃഷിയിടങ്ങൾ, വ്യാപാര യാത്രാസംഘങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു. അബൂബക്കർ(റ), ഉസ്മാൻ(റ) തുടങ്ങിയ സമ്പന്നരായ സ്വഹാബിമാർ ഒരിക്കലും സമ്പന്നരായതിന്റെ പേരിൽ കുറ്റപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അവർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുകയാണ് ചെയ്തത്.

ഇസ്‌ലാം ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല. അത് അതിനെ പവിത്രമാക്കുകയും ഉത്തരവാദിത്തവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സകാത്ത് സോഷ്യലിസമോ?

സകാത്ത് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പുനർവിതരണവുമായി സാമ്യമുള്ളതാണെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു. ഈ താരതമ്യം ഉപരിപ്ലവമാണ്. സകാത്ത് ദൈവികമായി കൽപിക്കപ്പെട്ട ഒരു ആരാധനയാണ്. ക്വുർആനിൽ നമസ്‌കാരത്തോടൊപ്പം ഇത് ആവർത്തിച്ച് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നിങ്ങൾ നമസ്‌കാരം നിലനിർത്തുകയും സകാത്ത് നൽകുകയും ചെയ്യുക’ (2:43). ഇത് സമ്പത്തിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ക്വുർആൻ 9:60ൽ വിവരിക്കുന്ന സ്വീകർത്താക്കളെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

എല്ലാ സാമ്പത്തിക വ്യത്യാസങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കാൻ ഇസ്‌ലാം ലക്ഷ്യമിടുന്നില്ല. ദൈവിക ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി വിതരണത്തിലെ അസമത്വങ്ങളെ ക്വുർആൻ അംഗീകരിക്കുന്നു: ‘നാമാണ് ഐഹികജീവിതത്തിൽ അവർക്കിടയിൽ അവരുടെ ജീവിതമാർഗം പങ്കുവെച്ചു കൊടുത്തത്. അവരിൽ ചിലർക്ക് ചിലരെ കീഴാളരാക്കി വെക്കത്തക്കവണ്ണം അവരിൽ ചിലരെ മറ്റു ചിലരെക്കാൾ ഉപരി നാം പല പടികൾ ഉയർത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു’(43:32).

നിർബന്ധിതമായ സമത്വമല്ല, നീതിയും അടിച്ചമർത്തൽ തടയലുമാണ് ലക്ഷ്യം. സോഷ്യലിസം ഘടനാപരമായ സമത്വം തേടുന്നു. ദൈവിക കൽപനപ്രകാരം ഇസ്‌ലാം ധാർമിക സന്തുലിതാവസ്ഥ തേടുന്നു.

വിപണി സ്വാതന്ത്ര്യവും സംസ്ഥാന നിയന്ത്രണവും

മദീനയിൽ പ്രവാചകൻﷺ ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണി സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹം വ്യാപാരം ദേശസാൽക്കരിക്കുകയോ (nationalise) സ്വകാര്യ സംരംഭം നിർത്തലാക്കുകയോ ഉൽപാദനം കേന്ദ്രീകരിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. വില നിശ്ചയിക്കുന്നതിൽ ഇടപെട്ടില്ല. എന്നാൽ അന്യായമായ ലാഭത്തെയും വഞ്ചനയെയും പൂഴ്ത്തിവയ്‌പ്പിനെയും മായം ചേർക്കലിനെയും മറ്റും എതിർത്തു. പ്രവാചക മാതൃക കേന്ദ്രീകൃത സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതല്ലെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു. ചൂഷണം, കുത്തക, പലിശ എന്നിവയെ കർശനമായി നിരോധിച്ചു.

ഇസ്‌ലാം ധാർമികമായി നിയന്ത്രിതമായ ഒരു വിപണി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. മുതലാളിത്തം പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തെ ധാർമികതയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു. സോഷ്യലിസം പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തെ കൂട്ടായ നിയന്ത്രണത്തിന് കീഴ്‌പ്പെടുത്തുന്നു.

വർഗസമരവും ധാർമിക പരിഷ്‌കരണവും

മാർക്‌സിസ്റ്റ് സോഷ്യലിസം ചരിത്രത്തെ മർദകരും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവരുമായ വർഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള

പോരാട്ടമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പ്രവാചക ദൗത്യം വർഗസമരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നില്ല. മുൻ അടിമയായ ബിലാലി(റ)നെയും സമ്പന്നവ്യാപാരിയായ ഉസ്മാനെ(റ)യും ഒരു വിശ്വാസ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ കീഴിൽ ഒന്നിപ്പിച്ചു. അടിസ്ഥാനം വിശ്വാസമായിരുന്നു, സാമ്പത്തിക സ്വത്വമല്ല.

ക്വുർആൻ എല്ലാ അതിരുകളിലും നീതി കൽപിക്കുന്നു: ‘വിശ്വസിക്കുന്നവരേ, നീതിക്കുവേണ്ടി ഉറച്ചുനിൽക്കുക, അത് നിങ്ങൾക്കോ മാതാപിതാക്കൾക്കോ ബന്ധുക്കൾക്കും എതിരാണെങ്കിൽ പോലും’ (4:135). അനീതിയെ ഒരു ഘടനാപരമായ സാമ്പത്തിക പ്രശ്‌നമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ഒരു ധാർമിക പരാജയമായി ഇസ്‌ലാം അപലപിക്കുന്നു.

ഹൃദയങ്ങളെ പരിഷ്‌കരിക്കുന്നതിലൂടെയും പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെയും ദൈ വിക പരിധികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിലൂടെയും ഇസ്‌ലാം സമൂഹത്തെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു. സോഷ്യലിസം പ്രധാനമായും സാമ്പത്തിക പുനർനിർമാണത്തിലൂടെ പരിവർത്തനം തേടുന്നു. ആത്മീയ പരിഷ്‌കരണമില്ലാതെ, ഘടനാപരമായ മാറ്റത്തിന് മാത്രം അത്യാഗ്രഹമോ അടിച്ചമർത്തലോ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ല.

പലിശ നിരോധം

ഇസ്‌ലാമിന്റെ പലിശ നിരോധം മുതലാളിത്തത്തിൽനിന്നും സോഷ്യലിസത്തിൽ നിന്നും അതിനെ വേർതിരിക്കുന്നു. ‘അല്ലാഹു വ്യാപാരം അനുവദിച്ചിരിക്കുന്നു, പലിശ നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു’ (ക്വുർആൻ 2:275).

പലിശയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവർക്കെതിരെ അല്ലാഹുവിൽനിന്നും അവന്റെ ദൂതനിൽനിന്നുമുള്ള യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് ക്വുർആൻ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു:

‘സത്യവിശ്വാസികളേ, നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവെ സൂക്ഷിക്കുകയും, പലിശ വകയിൽ ബാക്കി കിട്ടാനുള്ളത് വിട്ടുകളയുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്; നിങ്ങൾ (യഥാർഥ) വിശ്വാസികളാണെങ്കിൽ. നിങ്ങൾ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ അല്ലാഹുവിന്റെയും റസൂലിന്റെയും പക്ഷത്തുനിന്ന് (നിങ്ങൾക്കെതിരിലുള്ള) സമര പ്രഖ്യാപനത്തെപ്പറ്റി അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക. നിങ്ങൾ പശ്ചാത്തപിച്ചു മടങ്ങുകയാണെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ മൂലധനം നിങ്ങൾക്കുതന്നെ കിട്ടുന്നതാണ്. നിങ്ങൾ അക്രമം ചെയ്യരുത്. നിങ്ങൾ അക്രമിക്കപ്പെടുകയും അരുത്’’ (2:278, 279).

മുതലാളിത്തം പലിശയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ധനകാര്യത്തെ സ്ഥാപനവൽകരിക്കുന്നു. സോഷ്യലിസം മുതലാളിത്ത ചൂഷണത്തെ വിമർശിച്ചേക്കാം; പക്ഷേ, ഭൗതികവാദ ചട്ടക്കൂടുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതുകൊണ്ട് അതിനെ കർശനമായി നിരോധിക്കാൻ സാധിക്കുന്നില്ല. ഇസ്‌ലാം വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പ്രായോഗിക പാത കാണിച്ചുതരുന്നു, വ്യാപാരവും ലാഭവും അനുവദിക്കുന്നു, അതേസമയം പലിശയിലൂടെയുള്ള ചൂഷണ നേട്ടത്തെ നിരോധിക്കുന്നു.

ആത്മീയ ഉത്തരവാദിത്തം

പ്രവാചകൻﷺ പഠിപ്പിച്ചത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ സമ്പത്ത്, അയാൾ അത് എങ്ങനെ സമ്പാദിച്ചു, എങ്ങനെ ചെലവഴിച്ചു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുമെന്നാണ്. സമ്പത്ത് ഒരു അമാനത്താണ് അഥവാ വിശ്വസിച്ചേൽപിക്കപ്പെട്ടതാണ്. അത്

സ്രഷ്ടാവ് നൽകുന്നതാണ്. അതൊരു പരീക്ഷണം കൂടിയാണ്. അതിനാൽ ഓരോ ഇടപാടിനും ധാർമിക ഭാരമുണ്ട്. തോന്നിയതുപോലെ വിനിമയം ചെയ്യാൻ പാടില്ല.

സോഷ്യലിസം മനുഷ്യനെ പ്രാഥമികമായി ഭൗതിക ചരിത്രത്തിലെ ഒരു സാമ്പത്തിക നടനായാണ് കാണുന്നത്. ഇസ്‌ലാം മനുഷ്യനെ അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസനായും സമ്പാദിച്ചതും ചെലവഴിച്ചതും ഏതു മാർഗത്തിലാണ് എന്ന് പരലോകത്തുവെച്ച് ബോധ്യപ്പെടുത്തേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവനാണ് എന്നും ഓർമപ്പെടുത്തുന്നു.

ഏതാണ് മികച്ചത്?

സ്വകാര്യ സ്വത്ത് നിഷ്‌കാസനം ചെയ്യാതെ, ധാർമികമായ അതിർവരമ്പുകൾ വെച്ച് ഇസ്‌ലാം ഉടമസ്ഥാവകാശം നിലനിർത്തുന്നു. വർഗ വൈരാഗ്യം വളർത്താതെ കാരുണ്യത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത അവകാശങ്ങളെ സമൂഹത്തിന്റെ കടമകളുമായി സന്തുലിതമാക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തെ ധാർമികതയുമായും ധാർമികതയെ ക്വുർആനും സുന്നത്തുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

ഘടനാപരമായ രൂപകൽപനയിലൂടെ സോഷ്യലിസം സമത്വം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ആത്മീയ ബോധം, നിയമപരമായ അതിരുകൾ, ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയിലൂടെ ഇസ്‌ലാം നീതി വളർത്തുന്നു.

പ്രവാചകൻﷺ ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റോ മുതലാളിയോ ലിബറലോ ആയിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗനിർദേശം ആധുനിക പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾക്ക് മുകളിലാണ്. അത് വ്യാവസായിക മുതലാളിത്തത്തോടുള്ള പ്രതികരണമോ യൂറോപ്യൻ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ പ്രകടനമോ അല്ല. അത് അല്ലാഹുവിന്റെ ദിവ്യസന്ദേശം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.

സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ ലേബലുകളിൽ നബിﷺയെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൗത്യത്തിന്റെ സാർവത്രികതയും ആഴവും കുറയ്ക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാം സോഷ്യലിസത്തിൽനിന്ന് കടമെടുക്കുന്നില്ല. അത് അതിനെ മറികടക്കുന്നു. ഇസ്‌ലാം സോഷ്യലിസത്തിന്റെ അതിരുകടന്ന വാദങ്ങൾ തിരുത്തുന്നു, അതിന്റെ ഭൗതികവാദം ഒഴിവാക്കുന്നു. തൗഹീദ്, നീതി, അല്ലാഹുവിന്റെ മുമ്പാകെയുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയിൽ വേരൂന്നിയ ഒരു സമഗ്രമായ ധാർമികക്രമം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.

പ്രവാചകനെ ഏതെങ്കിലുമൊരു ഇസത്തിൽ ചുരുക്കാൻ കഴിയില്ല. എല്ലാ മനുഷ്യ പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളെക്കാളും വ്യത്യസ്തവും സന്തുലിതവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ, പൂർണമായും ദൈവിക മാർഗനിർദേശപ്രകാരമുള്ള ഒരു ആദർശമാണ് നബിﷺ പഠിപ്പിച്ചത്.

സോഷ്യലിസം ചരിത്രപരമായി പരാജയപ്പെട്ടത് എന്തുകൊണ്ട്?

കേന്ദ്രീകൃത മാർക്‌സിസ്റ്റ് രൂപത്തിൽ സോഷ്യലിസം 20ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പരാജയപ്പെടുന്നത് നാം കണ്ടതാണ്. ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ കീഴിലുള്ള സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകളുടെ യൂണിയൻ (USSR) കാർഷികമേഖലയുടെ ശേഖരണവും കേന്ദ്രീകൃത സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണവും നടപ്പിലാക്കി. ഇത് സാമ്പത്തിക കാര്യക്ഷമതയില്ലായ്മ, നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യാപകമായ ക്ഷാമം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമായി. രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അഭാവവും വ്യവസ്ഥയെ നിർവചിക്കുന്ന സവിശേഷതകളായി മാറി.

പതിറ്റാണ്ടുകളായി സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിനും ഘടനാപരമായ കാര്യക്ഷമതയില്ലായ്‌മ‌യ്‌ക്കും ശേഷം 1991ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ തകർന്നു.

ചൈനയിൽ, മാവോ സെദോങ്ങിന്റെ കീഴിൽ, ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേഡ് സമൂലമായ ശേഖരണത്തിന് ശ്രമിച്ചു. അതിന്റെ ഫലം മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മാരകമായ ക്ഷാമങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. സാംസ്‌കാരിക വിപ്ലവം പ്രത്യയശാസ്ത്ര തീവ്രവാദത്തിലൂടെ സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ അസ്ഥിരപ്പെടുത്തി.

സമീപകാലത്ത്, വെനിസ്വേല വ്യവസായങ്ങളിലും വില സംവിധാനങ്ങളിലും കനത്ത സംസ്ഥാന നിയന്ത്രണം നടപ്പാക്കി. വിശാലമായ എണ്ണശേഖരം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും രാജ്യം അമിത പണപ്പെരുപ്പം, അടിസ്ഥാന വസ്തുക്കളുടെ ക്ഷാമം, സാമ്പത്തിക തകർച്ച എന്നിവ നേരിട്ടു.

ഈ പരാജയങ്ങൾ യാദൃച്ഛികമായിരുന്നില്ല. കേന്ദ്രീകൃത സോഷ്യലിസ്റ്റ് സംവിധാനങ്ങളിലെ ഘടനാപരമായ പ്രശ്‌നങ്ങളിൽനിന്നാണ് അവ ഉടലെടുത്തത്:

1. സ്വകാര്യ സ്വത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തൽ:

ഉടമസ്ഥാവകാശവും ലാഭലക്ഷ്യങ്ങളും നിർത്തലാക്കുകയോ ശക്തമായി നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, ഉൽപാദനക്ഷമത കുറയുന്നു.

2. വിഭവ പ്രശ്‌നം:

സങ്കീർണമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിൽ കേന്ദ്ര ആസൂത്രകർക്ക് വിഭവങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമായി വിനിയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല.

3. അധികാര കേന്ദ്രീകരണം:

സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണം പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

4. ഭൗതികവാദം:

മനുഷ്യരെ പ്രധാനമായും ധാർമിക ഏജന്റുമാരായി കണക്കാക്കുന്നതിനു പകരം സാമ്പത്തിക യൂണിറ്റുകളായി കണക്കാക്കുന്നു.

ഇതിനർഥം മുതലാളിത്തം കുറ്റമറ്റതാണെന്നല്ല. മുതലാളിത്ത സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും അസമത്വം, താൽപര്യാധിഷ്ഠിത ചൂഷണം, ധാർമിക തകർച്ച എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആത്മീയ പരിഷ്‌കരണമില്ലാതെ ഘടനാപരമായ എഞ്ചിനീയറിംഗിന് നീതി സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ചരിത്രരേഖ തെളിയിക്കുന്നു.